Văn hóa ba miền qua mâm ngũ quả ngày Tết

Văn hóa ba miền qua mâm ngũ quả ngày Tết

Với màu sắc rực rỡ, hình dáng độc đáo cùng những ý nghĩa sâu xa, mâm ngũ quả làm cho ngày Tết cổ truyền dân tộc thêm phần sinh động và thiêng liêng hơn.

 

Miền Bắc

Mâm ngũ quả trưng bày thể hiện mong muốn theo ý nghỉa của từng loại quả và phải theo màu sắc để phân định  ngũ hành. Mâm ngũ quả thể hiện mong muốn con cháu thuận hòa, sung túc và thành đạt, nên nhất thiết phải có 5 loại quả chính là chuối, quất (quýt), lê, phật thủ, sung.

Chịu ảnh hưởng của văn hóa truyền thống, Ngũ quả – Ngũ hành trong văn hóa phương đông, là vạn vật dung hòa trong trời đất. Tuy không câu nệ nhiều ít, nhưng phải đủ lễ, đủ loại; trái cây phải chọn theo ý nghĩa, tuân theo Ngũ Hành mà bày cúng:

Quả phật thủ – bàn tay phật nhằm bảo vệ gia đình, hoặc bưởi: mong muốn an khang thịnh vượng; màu vàng ứng với Kim

Quả chuối: tượng trưng con cháu sum vầy, quây quần đầm ấm, màu xanh ứng với Mộc

Quả sung hoặc quả mây: tượng trưng cho sự sung túc, no ấm, màu xám ứng với Thổ

Quả quất, quả hồng: biểu trưng cho sự may mắn, màu đỏ ứng với Hỏa

Quả lê hoặc dưa lê: tượng trưng cho sự thành đạt, thăng tiến, màu trắng ứng với Thủy

Ngoài ra, có thể chưng thêm các loại quả khác như ớt, hồng xiêm, đu đủ… để mâm ngũ quả thêm sinh động và đẹp mắt.

ngũ quả miên bắc

 

Miền Nam                                                                 

Mâm ngũ quả, theo tên gọi thể hiện mong muốn “Cầu – Sung – Dừa – Đủ – Xài” hoặc “Cầu – Dừa – Đủ – Xài – Sung”, ước mong cái gì lúc nào cũng đủ đầy, sung túc. Do vậy, mâm ngũ quả bắt buộc phải có: mãng cầu xiêm hoặc mạng cầu, dừa, đu đủ, sung, xoài. Ngoài ra, còn có thêm trái thơm (dứa hoặc khóm) với mong muốn con cháu đầy nhà, và một cặp dưa hấu đỏ cầu may mắn..

quanam

Với người miền Nam, mâm ngũ quả thể hiện rõ nét tính bình dị dân giã và sự thông minh hóm hỉnh. Họ mong muốn nhiều thứ, song chỉ cầu vừa đủ; mà mỗi người khác nhau, sao biết thế nào là đủ, dù nhiều bao nhiêu, cũng chỉ “đủ” mà thôi. Đó là sự khiêm tốn nhã nhặn, song rất thông minh, sáng tạo trong cách thể hiện. Đặc biệt, người miền Nam kỵ cúng một số trái  cây, vì theo phát âm tên gọi mang ý nghĩa không tốt:

Chuối: chúi nhủi, làm ăn không cất đầu lên được

Lê, táo (bom): lê lết và đổ bể, làm ăn dễ thất bại

Cam, quýt: quýt làm cam chịu

 

Miền Trung

Chịu ảnh hưởng văn hóa của miền Bắc và Miền Nam, trái cây không phong phú, đa dạng nên mâm ngũ quả của người miền Trung rất đơn giản.

Ngũ quả không cần đủ “Cầu – Sung – Dừa – Đủ – Xài” như người miển Nam, cũng không câu nệ Ngũ Quả – Ngũ Hành như người miền Bắc, cũng không kiêng kị cam, quýt như người miền Nam. Các loại trái cây mùa nào thức nấy. thanh long, chuối, dưa hấu, mãng cầu, thơm, sung, cam, quýt … đều có thể chưng trên mâm ngũ quả. Mâm ngũ quả chỉ cần tươi ngon, đẹp mắt nhằm thể hiện lòng thành của con cháu với tổ tiên, không cần câu nệ quá nhiều.

 ngũ quả miền trung

Hiện nay, hội nhập và phát triển, người Việt vẫn duy trì phong tục cúng mâm ngũ quả truyền thống, nhưng không còn cứng nhắc như trước kia. Ngoài năm loại quả đặc trưng, kiêng kị theo từng vùng, các loại trái cây như thơm, nho, nhãn, dưa lưới, lê-ki-ma, cherry, vú sữa. quýt hồng, mận Úc… đều có thể thêm vào, để mâm ngũ quả thêm phong phú đa dạng và đẹp mắt. Đặc biệt, mọi người chuộng chưng thêm thanh long kết hợp cùng quả mây, ngụ ý rồng mây gặp hội, rồng thỏa sức vẫy vùng, thăng tiến trên con đường sự nghiệp.

 

Mâm ngũ quả ngày Tết, nét văn hóa đặc trưng của người Việt, hướng đến tổ tiên, nguồn cội. Mâm ngũ quả dâng cúng tổ tiên, với mong muốn an khang sung túc, là nét đẹp văn hóa cần gìn giữ cho thế hệ mai sau.

Theo motthegioi.vn